x
NEW IANOS E-SHOP
return to new ianos.gr
x
Dear customers
Please be informed that the estimated delivery time is now 5-7 days.
Due to the large volume of orders we make every effort to reduce the order execution time.
Thank you for your understanding.
 
 

*της Φοίβης Παπαγιαννίδη

 

«Έφυγε» το βράδυ της Παρασκευής, στο σπίτι του στη Θεσσαλονίκη, σε ηλικία 107 ετών, ο καθηγητής Εμμανουήλ Κριαράς – η γηραιότερη εν ζωή προσωπικότητα της χώρας μας. Στο ίδιο σπίτι, της οδού Αγγελάκη, που τα τελευταία χρόνια λειτουργούσε ως βιβλιοθήκη και αναγνωστήριο για τους μεταπτυχιακούς φοιτητές του, εκεί όπου δεχόταν τον πρωθυπουργούς, υπουργούς, συνεργάτες του. Η αγαπημένη του σύζυγος –η Αικατερίνη Στριφτού, καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο Μακεδονίας–, με την οποία είχαν παντρευτεί το 1936, είχε αποβιώσει την Πρωτομαγιά του 2000.

Ο Εμμανουηλ Κριαράς γεννήθηκε στις 28 Νοεμβρίου του 1906 στον Πειραιά. Πέρασε την εφηβική του ηλικία στην Κρήτη, ενώ το 1924 ξεκίνησε στις σπουδές του στη Φιλοσοφική Σχολή των Αθηνών. Από το 1930 έως το 1950, εργάστηκε στο Μεσαιωνικό Αρχείο της Ακαδημίας Αθηνών, ενώ στη συνέχεια εκλέχτηκε στη θέση του τακτικού καθηγητή της μεσαιωνικής ελληνικής φιλολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης. Μέχρι το 1968 δίδασκε κυρίως μεσαιωνική φιλολογία. Ήταν τότε που τον εξώθησε σε παραίτηση-συνταξιοδότηση η Χούντα. Η απόλυσή του από το Πανεπιστήμιο τον έστρεψε με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα στη σύνταξη του Λεξικού της μεσαιωνικής ελληνικής δημώδους γραμματείας (1100-1669) – την απόφαση για τη συγκρότηση του οποίου είχε ήδη πάρει το 1956. Συνέχισε το ερευνητικό και συγγραφικό του έργο μέχρι το τέλος της ζωής του.

Αφήνει πίσω του εκατοντάδες τόμους με πραγματείες, μελέτες, επιστολές, κείμενα, 14 τόμους του µνηµειώδους έργου Λεξικό της Βυζαντινής Γραµµατείας. Τη συνέχεια ανέλαβε το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, έχοντας ήδη τυπώσει και κυκλοφορήσει τον 18ος τόμο. Από τις εκδόσεις IANOS, ο διακεκριμένος μελετητής κυκλοφόρησε, το 2001, το βιβλίο με τίτλο Πραγματώσεις και όνειρα, όπου ο αναφέρεται στα μαθητικά και φοιτητικά του χρόνια, καθώς και στην κατόπιν επιστημονική του δραστηριότητα. Σκιαγραφεί δασκάλους και συναδέλφους του. Εκθέτει γεγονότα που συνδέονται άμεσα με τη ζωή και τη δράση του. Παρέχει εικόνες από την εποχή του πολέμου του '40 και τα επακόλουθά του.

Ο Εμμανουήλ Κριαράς πρωτοστάτησε επίσης στην καθιέρωση του μονοτονικού και βοήθησε να απαλλαγούν οι νεότερες γενιές από τον βραχνά των μακρών και των βραχέων, σε μια γλώσσα που δεν κάνει τέτοιες διακρίσεις. Για το σύνολο της προσφοράς του έλαβε πληθώρα βραβείων και τιμητικών τίτλων σε Ελλάδα και εξωτερικό.

Ο ίδιος θυμόταν:

"Αναπολώντας τα γεγονότα μιας μακράς ζωής προσπαθώ να κατανοήσω ουσιαστικότερα τι ακριβώς είναι αποτυχία ή επιτυχία στη ζωή· ακόμη τι είναι αγαθή ή δυσμενής συγκυρία που παίρνει το χαρακτηρισμό της επιτυχίας ή της αποτυχίας.

Δε θα χαρακτήριζα, εγώ τουλάχιστον, ατυχία της ζωής μου το ότι δεν γεννήθηκα σε εύπορη οικογένεια. Καταλαβαίνω ότι πολύ συχνά η ευημερία δεν είναι καλή προϋπόθεση για την πρόοδο και την προκοπή του νέου ανθρώπου. Νομίζω οπωσδήποτε ότι το περιβάλλον στο οποίο βρέθηκα με τη γέννησή μου και ειδικότερα οι οικογενειακές μου συνθήκες δε με άφησαν να «αποκοιμηθώ» και να αμεριμνήσω, στηριζόμενος σε δυνάμεις και δυνατότητες που αντικειμενικά δεν υπήρχαν. Με τις προϋποθέσεις ακόμη αυτές τα μαθητικά μου χρόνια πέρασαν ομαλά στο χώρο της μάθησης και με ικανοποιητικές μάλιστα αποδόσεις. Ορισμένοι παράγοντες και ορισμένες προϋποθέσεις που προϋπήρξαν συνετέλεσαν ώστε να αναδεικνύομαι ένας μεταξύ των πρώτων κατά τα μαθητικά μου χρόνια.

Ορισμένα εξωσχολικά διαβάσματα και επιδράσεις ορισμένων διδασκάλων μου βοήθησαν ώστε τελειώνοντας το γυμνάσιο στα Χανιά να έχω, πρόωρα ίσως, αποκρυσταλλώσει συγκεκριμένη ιδεολογία και στο γλωσσικό, που από παλιότερα απασχολούσε τη διανόηση της εποχής μας, και σε άλλα κοινωνικά και φιλοσοφικά θέματα. Παράλληλα διαπίστωνα ότι οι όποιες ικανότητές μου και τα όποια πνευματικά μου ενδιαφέροντα μού καλλιεργούσαν την έφεση να σπουδάσω φιλολογία, ενώ η οικονομική κατάσταση της οικογένειας δε με ευκόλυνε να πραγματοποιήσω το διακαή πόθο μου για τη φιλολογική επιστήμη".

 

Ενώ σε μία συνέντευξή του στα τελευταία του γενέθλια, το 2013, δήλωνε:

"Το ξέρω καλά. Οι περισσότεροι –ειδικά κάποιοι νεόκοποι από τις τηλεοράσεις που έρχονται να με δουν, να μου ζητήσουν «δηλώσεις»– δεν είναι γιατί γνωρίζουν και εκτιμούν το έργο και την προσωπικότητά μου. Είναι η ηλικία μου που τους κάνει εντύπωση. Δεν επεπόθησα ξέρετε τόσο μακρύ βίο... Έγινε. Δεν θέλω πια άλλο να ζήσω. Η χαρά μου (η αγαπημένη μου σύζυγος) έφυγε. Ο έρωτας –τον οποίο η ύπαρξή της και μόνο μου ενέπνεε–, ο έρωτας για τη ζωή, τη δημιουργία, και την εργασία, δεν υπάρχει πια. Οπότε, σας ευχαριστώ για τις ευχές και τα δώρα αλλά... είναι πλέον περιττά. Και η εποχή μας δεν το θέλει το περιττό".

 

Ελπίδα μας η τόσο σημαντική παρακαταθήκη που αφήνει να μην περάσει στη λήθη…