Βασίλη Λαμπρίδη-Αναμνήσεις και Εκμυστηρεύσεις ενός δικαστή, Εκδόσεις ΙΑΝΟS, 2016  

Παρουσίαση στην αίθουσα ΙANOS, στην Αθήνα στις 16.02. 2016

Της Μαρίας Νεγρεπόντη-Δελιβάνη

======================================

Το βιβλίο που σήμερα παρουσιάζεται είναι μοναδικό, είναι  εξαιρετικό και πολύτιμο γιατί  σηκώνει, για πρώτη φορά, από όσο γνωρίζω, την αυλαία μιας   σκοτεινής  και πολυτάραχης περιόδου της χώρας μας. Διαβάζοντάς το  συνειδητοποιούμε  το πόσο λίγα και κυρίως ανασφαλή  γνωρίζαμε, ως τώρα,  σχετικά με την εποχή εκείνη. Εξαιτίας των σημαντικών λειτουργικών θέσεων, που ο  δικαστής  Βασίλης Λαμπρίδης κατείχε, όχι μόνο στο κρίσιμο αυτό διάστημα, αλλά και σε ολόκληρη τη λαμπρή σταδιοδρομία του,  καθώς και χάρη στη  διορατικότητα, την ακεραιότητα του χαρακτήρα του, την  αντικειμενικότητά του, την αδιαπραγμάτευτη προσήλωση στο καθήκον και τις  αντιδράσεις του ως ενεργού πολίτη,  ήταν σε θέση  να μας προσφέρει σήμερα  αυτό το αποκαλυπτικό πόνημα. Ο Βασίλης Λαμπρίδης, εξάλλου, μεθοδικός στο έπακρον, με απεριόριστες νοητικές δυνατότητες, με εκπληκτική μνήμη και με ευχέρεια πρόσβασης σε  επιτυχείς συνδυασμούς  και ορθολογική κατάταξη γεγονότων, βοηθήθηκε  επιπλέον και από την απόφασή του  να τηρεί  λεπτομερείς  σημειώσεις και να διαφυλάσσει   κρίσιμα δημοσιεύματα της εποχής. Όλα αυτά μαζί  του επέτρεψαν  να  φέρει σε πέρας αυτό το μνημειώδες  ιστορικό  ντοκουμέντο, που τώρα κρατάτε στα χέρια σας. 

 

 

Μέσα από τα κεφάλαια του βιβλίου που αλληλοσυμπληρώνονται, και ανάμεσα από τις σελίδες και τις γραμμές του  προβάλλουν λαμπρές, και συχνά ξεχασμένες  μορφές πολιτών, οργάνων της τάξης, δημοσίων υπαλλήλων και κατεξοχήν δικαστικών, που τίμησαν το αξίωμά τους, που έπραξαν στο ακέραιο το καθήκον τους, που δεν υπέκυψαν στις  πιέσεις και τις απειλές που τους  περιστοίχιζαν, και που περιφρόνησαν  υποσχέσεις  παχυλών ανταμοιβών τους, με αντάλλαγμα την καταπάτηση των όρκων τους. Παράλληλα, έρχονται  δυστυχώς  στην επιφάνεια  θλιβερά αποβράσματα ενός ρυπαρού υπόκοσμου, που τρέφονταν από  κακώς εννοούμενη αντίληψη της πολιτικής, από επικίνδυνες ιδεολογίες  και από ανομολόγητες φιλοδοξίες, φθάνοντας μέχρι και το σημείο να δέχονται να τυραννούν ανελέητα τους συνανθρώπους τους και  ακόμη να τους αφαιρούν τη ζωή. Το βιβλίο του Βασίλη Λαμπρίδη περιλαμβάνει συνταρακτικές αποκαλύψεις, που για πρώτη φορά βλέπουν το φως της δημοσιότητας και αναιρούν σωρεία μέχρι τώρα δεδομένων, που αναφέρονται σε  σημαντικά ιστορικά γεγονότα. Ο σ. προσπαθεί, έμμεσα να ερμηνεύσει αυτές τις απάνθρωπες και  συχνά εγκληματικές  επιλογές,   με γνώμονα  κυρίως την αμορφωσιά. Άτομα αμόρφωτα, με ασθενή προσωπικότητα, ενδεχομένως με προβληματικά βιώματα καθίστανται εύκολα έρμαια και υποχείρια   του κάθε υπερφίαλου  πολιτικού, του κάθε επίορκου οργάνου της τάξης ή  του κάθε δικτατορίσκου. Με αδιάσειστα στοιχεία ο σ. επαναφέρει στη μνήμη μας ή/και  πληροφορεί τους νεότερους, για τα έργα και τις  ημέρες  συμπατριωτών μας που τίμησαν το όποιο αξίωμά τους, ή που  αποδείχθηκαν ανάξιοι  των περιστάσεων. Μας θυμίζει, ανάμεσα και σε άλλα, τα πιστοποιητικά νομιμοφροσύνης της εποχής εκείνης, που ήταν απαραίτητα ακόμη και για το διορισμό καθαρίστριας και  τον τραγελαφικό πανικό ακόμη και στην απλή  αναφορά  του κομμουνισμού. Η δήθεν κομμουνιστική απειλή αποτελούσε συχνά την πρόφαση για τη δίωξη  δημοκρατικών πολιτών, για τις παρακολουθήσεις, τις επιθέσεις παρακρατικών, αλλά και για την πολύ συχνή  αδράνεια των οργάνων της τάξης. Αποφεύγοντας  προσωπικές παρεμβάσεις ο σ. αποκαλύπτει σε όλο του το μεγαλείο το σκοτεινό παρακράτος που κατάστρεφε  ζωές, αμαύρωνε καριέρες  και υπολήψεις και έσπερνε τον τρόμο. Στη δικτατορία επιβραβεύθηκαν οι φαύλοι και απολύθηκαν ή υποχρεώθηκαν να παραιτηθούν οι δίκαιοι, μεταξύ των οποίων και ο δικαστής Βασίλης Λαμπρίδης.

 

Καθώς εμείς οι παλαιότεροι, βιώσαμε την βαρύτατα αρρωστημένη εκείνη εποχή, έρχονται στιγμές που και με αφορμή το περιεχόμενο αυτού του βιβλίου, με ζώνουν σαν φίδια σωρεία  αμφιβολιών και αναπάντητων ερωτηματικών. Συγκεκριμένα, αναρωτιέμαι αν, πράγματι, τα όσα  φρικτά περιγράφονται με αδιάσειστες αποδείξεις στο βιβλίο του Βασίλη Λαμπρίδη, αποτελούν εξαιρετικά γεγονότα μιας ασυνήθιστα   προβληματικής εποχής, οπότε είναι λογικό να υποθέσουμε ότι   παύουν να είναι μαζί μας μετά  το πέρας  της ή αντιθέτως  αποτελούν μόνιμη παρουσία στις ζωές μας. Δυστυχώς, όσο και αν  αποφεύγω να το παραδεχθώ,  γνωρίζω ωστόσο  στο βάθος  την αποκρουστική αλήθεια. Ότι, δηλαδή, με παραλλαγές, με αποπροσανατολιστικές  ετικέτες,  και με έντονες προσπάθειες προσαρμογής στις εκάστοτε συγκυρίες, εμείς, μαζί με ολόκληρη την ανθρωπότητα, παρακολουθούμε σε μόνιμη βάση το ίδιο παράλογο και απάνθρωπο σενάριο. Άνθρωποι εναντίον ανθρώπων, για πολιτικούς, πολιτιστικούς, ρατσιστικούς και θρησκευτικούς λόγους, αλλά πάντοτε  φευ οι επιμελώς κρυμμένοι οικονομικοί  στόχοι να αποτελούν την πεμπτουσία της ερμηνείας  αυτών  των συγκρούσεων. 

 

Και, όμως, μέσα από την ταραγμένη εποχή που αναβιώνει στο ανά χείρας βιβλίο, με  τη σωρεία των δραματικών της γεγονότων,  έχει  επιφυλαχθεί επίλεκτη  θέση και για την ελπίδα.  Πρόκειται για  την παράλληλη ύπαρξη μιας υγιέστερης πτυχής στην προσωπικότητα, ακόμη και  αυτών των  αποβρασμάτων της κοινωνίας. Αυτή η αναλαμπή, που εμφανίζεται συνήθως με τη μορφή τύψεων, εξασφάλισε στο Βασίλη Λαμπρίδη τις  αποδείξεις εκείνες, για πρόσωπα και εγκληματικές διαδρομές  στη δολοφονία Λαμπράκη, που ανατρέπουν  εκ βάθρων ότι σχετικά  επικρατούσε για αυτά μέχρι σήμερα. Αποδεικνύεται, δηλαδή, για πρώτη φορά τώρα, χάρη στο βιβλίο του Βασίλη Λαμπρίδη, ότι ένας παρακρατικός  της εποχής  της δολοφονίας του Λαμπράκη,  αφού καταλήφθηκε  από τύψεις, αισθάνθηκε την ανάγκη να μην πάρει μαζί του το μυστικό της ταυτότητας του πραγματικού δολοφόνου  και επέλεξε το Βασίλη Λαμπρίδη για την εξομολόγηση αυτή. Σαφώς η επιλογή  δεν ήταν τυχαία. Όσο και αν φαίνεται απίθανο, η λαμπερή προσωπικότητα του σ. του βιβλίου που σήμερα παρουσιάζεται σαγήνευσε, κατά κάποιο τρόπο,  τον παρακρατικό. Για αυτό, και όταν απελπιζόμαστε, για όσα  τραγικά ζούμε ξανά και πάλι, η παρηγοριά  έρχεται με τη σκέψη ότι ο άνθρωπος, ακόμη και αυτός που εμφανίζεται ως ο χειρότερος δυνατός, διαθέτει κρυμμένες και κάποιες  πλευρές, που παραμένουν  αλώβητες από το κακό.

 

Έτσι,  τα μηνύματα αυτού του  θαυμάσιου βιβλίου, ναι μεν απορρέουν από τα συμβάντα μιας συγκεκριμένης  εποχής, αλλά όμως διαχέονται, με διαφορετικούς τρόπους σε όλες τις εποχές και σε όλα τα γεωγραφικά μήκη και πλάτη. Ο σ. του βιβλίου,  παθών και ο ίδιος από τις παθογένειες αυτής της περιόδου, καυτηριάζει με πολλή  διακριτικότητα ορισμένες θλιβερές συμπεριφορές, κυρίως, δικαστικών, αποφεύγοντας προσωπικές κρίσεις και παραθέτοντας αντί αυτών επίκαιρα δημοσιεύματα της εποχής.  Σε πείσμα, ωστόσο, της εμφανούς προσπάθειας του Βασίλη Λαμπρίδη να μην προβάλλεται ο ίδιος, παραμένοντας κατά το δυνατόν στη σκιά, ως αυστηρά αντικειμενικός αφηγητής, ο αναγνώστης του βιβλίου του έχει από τις πρώτες κιόλας σελίδες την αίσθηση ότι ο σ. είναι μια εξαιρετική προσωπικότητα. Πως  πρόκειται για  δημόσιο λειτουργό για τον οποίον  το Σύνταγμα οφείλει να εφαρμόζεται πάντοτε, χωρίς καμιά απολύτως εξαίρεση. Πως η δικαιοσύνη πρέπει να αποδίδεται στο ακέραιο, και σε κάθε στιγμή, χωρίς να υπόκειται σε οποιασδήποτε μορφής συμφέροντα ή σκοπιμότητες. Πως το δημόσιο λειτούργημα δεν προσφέρεται για πλουτισμό-και ποιος θα πίστευε ότι από τα χέρια του Βασίλη Λαμπρίδη, ως προϊστάμενου του Πρωτοδικείου Αθήνας, από το 1981-83, πέρασαν 40 προσοδοφόρες διαιτησίες, χωρίς ο ίδιος να κρατήσει για τον εαυτό του ούτε μία. Και, όμως, αυτός είναι ο Βασίλης Λαμπρίδης.

 

Το βιβλίο, που σήμερα παρουσιάζεται έχει εμφάνιση, προσεκτικά φιλοτεχνημένη, όπως άλλωστε συμβαίνει με όλα τα βιβλία του Ιανού. Πέρα, ωστόσο, από την άρτια εμφάνισή του, πρόκειται για βιβλίο με πολλές πρόσθετες χάρες. Η γλώσσα, καταρχήν, που χρησιμοποιεί ο σ. είναι βασικά η δημοτική, αλλά εκτός από αυτήν υπεισέρχονται και κάποιες μοναδικά ποιοτικές εκφράσεις παλαιότερης κοπής, που λούζονται συνήθως με λεπτό χιούμορ. Η γραφή, εξάλλου, είναι συναρπαστική, κάτι που θα έλεγα ότι καταρχήν δεν θα ήταν  αναμενόμενο από έναν δικαστικό, που μάλιστα εμφανίζει το πρώτο του βιβλίο. Η αναφορά, όμως, σε προσωπικές εμπειρίες,  εξασφαλίζουν  τη ζωντάνια της αφήγησης. Η άμεση και απέριττη γραφή του Βασίλη Λαμπρίδη αποδίδει ένα κείμενο, που διαβάζεται άνετα και που εγκαταλείπεται με δυσκολία, περίπου όπως συμβαίνει με τα  καλογραμμένα αστυνομικά διηγήματα, αλλά όμως  που διατηρεί  ακέραια τη σοβαρότητα ενός αυθεντικού ιστορικού έργου.

 

Δεν πρόκειται να τελειώσω τη σύντομη αυτή παρουσίαση με την συνήθη προτροπή ότι το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί κλπ., γιατί εμφανώς δεν την χρειάζεται. Αν και μεσολάβησα για την επαφή  του σ. με  τον Νίκο Καρατζά  του Ιανού, και αν και ήμουν παρούσα στις συνομιλίες για την έκδοση του, ομολογώ ότι άργησα  να αντιληφθώ το μέγεθος της προσφοράς του. Το αποδίδω στην  υπερβολική μετριοφροσύνη  του Βασίλη Λαμπρίδη, αλλά και εμμέσως της Συζύγου του Στέλλας, που  εμφάνιζαν αυτό το μνημειώδες έργο  ως  ένα απλό βιβλίο.  Τώρα που το διάβασα έχω πειστεί, και υποθέτω το ίδιο  συμβαίνει και με το  Νίκο Καρατζά, ότι  θα γίνει το βιβλίο του 2016, στο είδος του. 

 
: Russ Freeman - Art Pepper Quartet / Tickle Toe