Κάθε Τρίτη, μια ομάδα 20 εθελοντών αισθητικών, αλλάζει την ζωή και την εμφάνιση των ασθενών. Παρακολουθήσαμε πώς τα καταφέρνουν.

«Γιατί, γιατρέ, έμεινα τόσο χρόνια στο ψυχιατρείο;
Επειδή το μυαλό μου δε λειτουργούσε ή δεν είχα ποιος να με βγάλει;»

(«Κυρ Γιάννης», από τη συλλογή Το ρούχο της αθωότητας: Ποίηση ανθρώπων με ψυχιατρική εμπειρία)

Το νούμερο 343 είναι ο πιο άχαρος προορισμός της Ιερά Οδού, εκεί όπου η πολιτεία εξοστράκισε την «ενοχλητική» ευαισθησία της ψυχικής ασθένειας. Εδώ είναι το βασίλειο της κατασταλτικής και φαρμακολογικής απραξίας. Πηγαίνοντας προς τα εκεί νιώθεις ένα σφίξιμο στο στομάχι αφήνοντας πίσω τον κατοικημένο ιστό του Χαϊδαρίου. Ξέρεις ότι σ' αυτή την απέραντη καταπράσινη έκταση του Δρομοκαΐτειου δεν κρύβεται τίποτα ειδυλλιακό, παρά μόνο σμπαραλιασμένες υπάρξεις, βλέμματα καρφωμένα στο κενό και θορυβώδεις σιωπές.

Τα πρωινά της Τρίτης, όμως, είναι διαφορετικά. Εισάγουν σ' αυτή την τοπογραφία της οδύνης ομορφιά, με την κυριολεκτική και τη συμβολική της διάσταση. Μια ομάδα 20 εθελοντών αισθητικών, σέρνοντας βαλιτσάκια γεμάτα κρέμες, σκιές, κραγιόν και χτένες, ξεκλειδώνει την ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα με τις αναπαυτικές πολυθρόνες και μαζί την ανάγκη των ασθενών για επικοινωνία.

Ο φυσικοθεραπευτής της ομάδας κάνει μασάζ στην πλάτη ενός ασθενούς.
Είναι το Δίκτυο Εθελοντών Κοινωνικής Αισθητικής (ΔΕΚΑ), μια πρωτοβουλία επαγγελματιών που οραματίστηκε ότι οι υπηρεσίες ομορφιάς δεν είναι μόνο ένα εργαλείο που ημερεύει την ανασφάλεια ή ικανοποιεί τη φιλαρέσκεια. Μπορεί να είναι και μια χειρονομία αποδοχής του ευάλωτου και εγκαταλελειμμένου ανθρώπου και μπορεί να ενταχθεί στο πλαίσιο μιας θεραπευτικής λειτουργίας. Έτσι, από το 1980 προσφέρουν με αλτρουισμό τη δουλειά και τις γνώσεις τους σε άτομα που ζουν απομονωμένα και εγκλωβισμένα στις ιδρυματικές δομές. Δημιουργούν άτυπα ινστιτούτα αισθητικής στους πιο ζοφερούς και άψυχους χώρους, χτίζοντας νησίδες ανθρωπιάς εκεί που καταρρέει η έννοια της ανθρώπινης αξίας.

Η Τιμοθέα Πατζίκα είναι η αεικίνητη εμψυχώτρια της ομάδας, συντονίστρια του Δικτύου, γνωστή και πολυγραφότατη αισθητικός. Εξηγεί ποια ιδέα την παρακίνησε να ξεκινήσει μια προσπάθεια εντελώς πρωτόγνωρη για τα ψυχιατρικά δεδομένα της χώρας: «Το εμπνεύστηκα πριν από 37 χρόνια. Παρατηρούσα ότι οι πελάτισσές μου στο ινστιτούτο ένιωθαν εμφανώς καλύτερα, μετά από κάθε περιποίηση. Έρχονταν αγχωμένες ή στεναχωρημένες και έφευγαν ξαλαφρωμένες. Αυτό με έκανε να σκεφτώ ότι θα μπορούσα να χρησιμοποιήσω αυτήν την τεχνική για θεραπευτικούς σκοπούς σε ανθρώπους που δεν έχουν καμία πρόσβαση σε τέτοιες υπηρεσίες. Δεν ήθελα το επάγγελμα που επέλεξα και υπηρετώ να είναι μόνο ένα μέσο για την ικανοποίηση της φιλοδοξίας ή της ματαιοδοξίας του ανθρώπου. Ήθελα να ομορφαίνει και την ψυχή του. Πήγα, λοιπόν, στο Δρομοκαΐτειο και βρήκα τον καθηγητή Γεώργιο Λυκέτσο. Του παρουσίασα το σχέδιό μου. Του είπα ότι από τη στιγμή που δεν μπορούν να έρθουν οι ψυχικά ασθενείς σε εμάς, πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να πάμε εμείς σ' αυτούς. Προέκυψαν πολλές δυσκολίες,επειδή δεν υπήρχε κανένα αντίστοιχο προηγούμενο στην Ελλάδα, ούτε καν διεθνής βιβλιογραφία. Το δέχτηκε, όμως, με αγάπη και ξεκινήσαμε».

Το μασάζ στο πρόσωπο είναι μια από τις βασικές τεχνικές χαλάρωσης που εφαρμόζει το Δ.Ε.Κ.Α.
Κάπως έτσι, το 1980 εφαρμόστηκε στο Δρομοκαΐτειο ένα πιλοτικό πρόγραμμα κοινωνικής αισθητικής,για 18 μήνες. Στη συνέχεια το ΔΕΚΑ δραστηριοποιήθηκε στην Αφρική, με μαθήματα μασάζ σε άτομα που ζούσαν στις παραγκουπόλεις. Το 2006, μεταφέρθηκε σε ορισμένα γηροκομεία της Αθήνας, το 2012 στο Ψυχιατρικό Τμήμα του Νοσοκομείου «Σωτηρία» και από το 2014 επέστρεψε στο μέρος που ζωντάνεψε αυτή η ιδέα, στο Δρομοκαΐτειο. Πλέον, οι εθελοντές έχουν συσσωρεύσει πολύ μεγάλη εμπειρία και το Δίκτυο έχει αναπτυχθεί, εντάσσοντας νέα μέλη στο εσωτερικό του, αλλά διατηρώντας ανόθευτη τη φιλοσοφία της κοινωνικής προσφοράς.