Με αφορμή την κυκλοφορία του καινούριου του βιβλίου, συναντήσαμε τον Μισέλ Φάις στον ΙΑΝΟ και μιλήσαμε μαζί του. Είχε να μας πει πολλά και ήρθε η ώρα να τον απολαύσετε κι εσείς!

 

Θα ήθελα να ξεκινήσουμε κάνοντας μία αναφορά στο βιβλίο σας. Τίτλος Aegypius Monachus. Μιλήστε μας για αυτό. Περιγράψτε μας με λίγα λόγια το περιεχόμενο της νουβέλας.

Επιστημονική ονομασία του Μαυρόγυπα. Υπό εξαφάνιση γύπας που εντοπίζεται στην Δαδιά του Έβρου. Μονογαμικός άπαξ και χηρέψει, τρέφεται με πτώματα, επιβλητικός αλλά και αστεία φρικτός στην όψη.
Αν με το περιεχόμενο εννοείται την πλοκή δεν έχει πλοκή η νουβέλα, έχει όμως γλωσσικό πυρετό και δομικό ίλιγγο. Το «Aegypius monachus» είναι η δική μου «Μεταμόρφωση».

Tα βιβλία σας έχουν ιδιαίτερο στιλ. Αφηγηματικό στιλ, ιδιαίτερη χρήση της γλώσσας. Το συγγραφικό στιλ αποτυπώνει την ταυτότητα ενός συγγραφέα;

Στιλ είναι αυτό που απομένει όταν ημερέψει αυτό που δαγκώνει τη μνήμη σου, τις λέξεις σου, τη σιωπή σου. Είναι μια ξεσκισμένη μάσκα που φοράς για να αποκαλύψεις πιο ανάγλυφα το δέρμα σου.
Ταυτότητα; Ταυτότητες καλύτερα. Καθώς υπάρχει ένας βυθός αλλά πολλές επιφάνειες. Βέβαια κάποτε μπερδεύονται αυτά τα δύο. Καθώς το χέρι που τα αναδεύει διαφέρει.

Θα ήθελα να μιλήσουμε για την ιδιότητα του συγγραφέα. Πώς προέκυψε η συγγραφή; Ιδιαίτερο ενδιαφέρον που εξελίχθηκε με την πάροδο του χρόνου σε συστηματική ενασχόληση; Πιστεύετε ότι γεννιέται κανείς συγγραφέας ή γίνεται;

Δεν έχω ιδέα. Πάντως δεν γράφουμε ούτε για να μας αγαπήσουν, ούτε για να μας μισήσουν, ούτε για να μας καταλάβουν, ούτε για να συμφιλιωθούμε με τις αντιφάσεις της ζωής ή το αναπόφευκτο του θάνατο, δεν γράφουμε όμως ούτε για να προβληθούμε ή για να περάσουμε απαρατήρητοι―γράφουμε γιατί απλώς δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς. Με άλλα λόγια το γράφειν (που είναι κατά βάθος σβήνειν) δεν είναι αποτέλεσμα μιας δεξιότητας ή μιας εμμονής, περισσότερο είναι μια ανυπόφορα πιεστική ανάγκη που έρχεται από κάπου πολύ μακριά και ταυτόχρονα εξαιρετικά κοντά. Πως βολεύεις αυτήν την απροσδιόριστη μακρινή εγγύτητα, αυτό είναι κάθε φορά το κρίσιμο στοίχημα.

Διαβάζοντας το βιβλίο σας παρατηρεί κανείς την τάση να χρησιμοποιείτε αυθόρμητα ίσως αποφθεγματικές φράσεις. Σελίδα 59 , τελευταία παράγραφος. «Ευτυχία είναι να πεθάνεις την ίδια στιγμή με το μπαμπά σου, την ίδια στιγμή με τη μαμά σου». Τι είναι ευτυχία για σας; Πως θα την ορίζατε; Εξηγήστε μας τη φράση αυτή.

Καθόλου αυθόρμητα. Μίμησις αυθορμήτου το αποφθεγματικό. Όλη η τέχνη επινοεί, στον βαθμό που η ζωή δεν ζει και η αφήγηση δεν αφηγείται.
Όσον αφορά το θραύσμα από τη νουβέλα μιλάει για την παιδική φαντασμαγορία, που δεν είναι άλλη από την αγχώδη διαστολή και συστολή του χρόνου.
Με ρωτάτε περί ευτυχίας. Ευτυχώς η ευτυχία δεν εξηγείται. Εξηγείται το ανάλαφρο και το ανέμελο; Η δυστυχία ως κάτι στιβαρό και πλήρες κόβεται ευκολότερα σε λέξεις.

Θα ήθελα να αναφερθούμε στη ζωή ενός συγγραφέα σήμερα . Πώς βιοπορίζονται οι συγγραφείς σήμερα; Η ζωή των συγγραφέων έχει αλλάξει σήμερα ενόψει της κρίσης;

Ευτυχωδυστυχώς δεν βιοποριζόμουν ποτέ από τα βιβλία μου. Έτσι η μετάβαση στην κρίση μου φάνηκε πιο ομαλή. Βιβλιοκριτικός, επιμελητής σελίδων βιβλίου και λογοτεχνικών σειρών, δάσκαλος δημιουργικής γραφής. Αυτά ήταν και είναι οι τρόποι που κατά καιρούς σιτίζομαι.
Σίγουρα η οικονομική συγκυρία άλλαξε τα δεδομένα. Προσωπικά δουλεύω διπλάσια και αποκομίζω λίγο παραπάνω από τα μισά που αποκόμιζα προ κρίσης.

Θα ήθελα να μας μιλήσετε για τις αυτοβιογραφικές τάσεις που έχετε στα έργα σας. Η αυτοβιογραφία για ένα συγγραφέα είναι μία διαλεκτική με τον εαυτό του. Μια επώδυνη υπόθεση; Το ρωτώ αυτό με αφορμή το ότι το Aegypius Monachus
( πρώτη έκδοση 2001) αποτελεί το τρίτο έργο από την Αυτοβιογραφική Τριλογία μετά το Αυτοβιογραφία ενός βιβλίου (1994) και το < Απ΄το ίδιο ποτήρι και άλλες ιστορίες>. Γιατί σας ενδιαφέρει το αυτοβιογραφικό στοιχείο;

Όλη η τέχνη είναι αυτο (ο εαυτός σου)―βιο (ο κόσμος)―γραφική (οι κώδικες γραφής). Είτε το γνωρίζεις, είτε το αγνοείς. Οι δαίμονες του εαυτού, του άλλου και της γραφής
Μ’ ενδιαφέρει όλος αυτός ο ίλιγγος του εαυτού και του άλλου με αγγελιοφόρους τις λέξεις, όλα αυτά τα κάτοπτρα―άρτια ή σπασμένα―που παρεμβάλονται ανάμεσα στα πράγματα και στα αφηγημένα πράγματα.

Συγγραφικό έργο , μεταφράσεις , φωτογραφία. Καθένα ξεχωριστά και όλα μαζί. Σας εκφράζει κάτι περισσότερο και γιατί;

Και σενάριο και θέατρο. Κατά καιρούς στερεύω ή πλήττω με κάποιο απ’ όλα και το ρίχνω μετά μανίας σε κάτι άλλο. Όλα όμως κουρδίζονται γύρω από τη γραφή, αυτή είναι η δεσπόζουσα παρτιτούρα.

Ποια είναι τα επόμενα συγγραφικά σας βήματα; Θα θέλατε να μας μιλήσετε για ενδεχόμενα μελλοντικά σας βήματα;

Στο σανίδι. Δυο θεατρικά μου έργα παίζονται αυτόν τον καιρό: La petite mort (Υπόγειο Κουν) και «To παγκάκι του κανένα» (Θέατρο 104). Το πρώτο αποτελεί διασκευή του τελευταίου μυθιστορήματό μου «Κτερίσματα», το δεύτερο το δεύτερο θεατρικό που γράφω μετά το «Κίτρινο σκυλί» (2009). Και έπεται συνέχεια...

Θα ήθελα να συζητήσουμε για την ιδιότητα του Έλληνα σήμερα. Προσόν ή μειονέκτημα να είσαι Έλληνας σήμερα;

Στην Ελλάδα ακόμα παλεύουμε να συμφωνήσουμε τι είναι προσόν και τι μειονέκτημα. Έχουμε λοιπόν να λύσουμε κάποια προαπαιτούμενα, έχουμε προθύστερα θεματάκια...

Παράγει πολιτισμό ο Έλληνας σήμερα ή μένει προσκολλημένος σε μία ρητορική ελληνικότητα;

Όποιος ξεφεύγει από το κολλάρο του πτωχοαλαζόνα, ενδεχομένως. Όποιος νιώθει πρώτα συγγραφέας και μετά έλληνας συγγραφέας, ίσως. Όποιος δεν κορδώνεται ως πρώτος του χωριού, όποιος δεν φοβάται να αναμετρηθεί με ομοτέχνους του εκτός των συνόρων, έχει κάποιες πιθανότητες.
Οι συγγραφείς πάντως ξεκινάμε μ’ ένα βασικό μείον τη γλώσσα (κάτι που δεν ισχύει με τους ανθρώπους της εικόνας). Με απών υπουργείο Πολιτισμού, με ανύπαρκατα κονδύλια και ως εκ τούτου αμετάφραστα νεοελληνικά κείμενα και εξωτερική πολιτική βιβλίου. Ο δημιουργός σήμερα στην Ελλάδα είναι κάτι μεταξύ καμικάζι και ανθρώπου ορχήστρα. Δημιουργεί και ταυτόχρονα αναζητεί πόρους και διεξόδους για να κοινοποιήσει την εργασία του. Γι’ αυτό έχουμε τόσους κλαταρισμένους ή αυτοαναφλεγόμενους δημιουργούς...

Είστε αισιόδοξος για το μέλλον;

Αισιοδοξοαπαισιόδος από παιδί.